Hagia Sophia

In 360 n.Chr. werd de eerste Hagia Sophia van hout gebouwd, maar die brandde na een opstand af. De kerk werd daarna in 415 n.Chr. vanaf de grond opnieuw opgebouwd, dit keer vooral met marmer, maar ook deze hield geen stand tijdens een opstand. De Hagia Sophia zoals we die vandaag kennen, werd na slechts zes jaar bouwen in 537 n.Chr. voltooid en moest de grootste kerk ter wereld worden, wat ze bijna 1000 jaar bleef. Door vele aardbevingen, waarbij ook de koepel instortte, volgden meerdere verbeteringswerken om het gebouw te versterken.

De Hagia Sophia werd oorspronkelijk gebouwd als Grieks-orthodoxe kerk en later gebruikt als katholieke kathedraal. Toen Constantinopel door de Ottomanen werd veroverd, wijdden zij haar in 1453 om tot moskee. Elementen die verenigbaar waren met de islam mochten blijven, andere werden simpelweg met mortel bedekt of vernietigd. Kruisen werden verwijderd en de klok werd uit de toren gehaald; daarna volgden de bouw van de eerste minaretten (een minaret is een verhoogde standplaats of toren voor de gebedsoproeper bij of naast een moskee) en een mihrab (een mihrab is de islamitische gebedsnis in moskeeën die de gebedsrichting aangeeft). Al in 1453 werd aan elke flank van de kerk een minaret gebouwd. In de volgende decennia kwamen er nog twee torens bij, maar de twee oudste werden in 1573 afgebroken en vervangen door nieuwe, waardoor het gebouw nu door vier minaretten wordt omringd. Ook werden ronde houten schilden van 7,5 m aangebracht met de naam van de profeet Mohammed; ze zijn nog altijd de grootste ter wereld.

Nadat werd besloten de Hagia Sophia in een museum te veranderen en het gebruik als heilig gebouw te verbieden, bleef ze tussen 1931 en 1935 gesloten voor het publiek. In die periode werden enkele elementen uit vroegere tijden blootgelegd om de verschillende fases van de geschiedenis van de Hagia Sophia zichtbaar te maken. Zo kwamen christelijke mozaïeken terug tevoorschijn die verloren werden gewaand, en door het verwijderen van het tapijt kwam de marmeren vloer bloot te liggen. Sinds 2020 is de Hagia Sophia opnieuw een moskee en open voor bezoekers.

De Hagia Sophia is niet alleen uniek door haar bewogen geschiedenis: ze is het resultaat van een plan dat geen voorbeelden had en ook niets wilde imiteren. De huidige vorm werd ontworpen door de wiskundigen Isidorus van Milete en Anthemios, die zich richtten op de bouw van een enorme koepel met een diameter van meer dan 30 meter. De koepel moest de hoekige ruimte bekronen: het licht dat door de ramen binnenvalt, omlijst de gouden koepel, waardoor die lijkt te zweven en de symboliek van de hemel versterkt. Ze moest door slechts vier zuilen worden gedragen, een onderneming die niemand eerder had aangedurfd! Het resultaat was een gebouw dat de technische mogelijkheden van die tijd tot het uiterste dreef en een inspiratiebron werd voor latere moskeeën over de hele wereld.