Checkpoint Charlie

Oficjalna nazwa punktu kontrolnego brzmiała Checkpoint C, a w alfabecie fonetycznym NATO literę C oddaje słowo Charlie. Dlatego w łączności radiowej posterunek graniczny określano jako Checkpoint Charlie. Nazwa była tak chwytliwa, że szybko wyszła poza użycie wojskowe. Istniały też punkty kontrolne A i B, czyli Alpha i Bravo. Ponieważ Checkpoint Charlie był jedynym miejscem, przez które siły alianckie i inni cudzoziemcy w Berlinie mogli przemieszczać się między Zachodem a Wschodem, stał się znany na całym świecie i trafił do książek, filmów oraz seriali.

W 1961 roku przy Checkpoint Charlie naprzeciw siebie stanęły czołgi USA i Związku Radzieckiego, po tym jak radzieccy pogranicznicy chcieli skontrolować dokumenty wysokiego rangą amerykańskiego dyplomaty - z amerykańskiej perspektywy było to naruszenie praw. Dopiero po dniu trudnych negocjacji napięcie opadło, choć obie strony podobno były gotowe naprawdę użyć czołgów. Checkpoint Charlie często był też miejscem wymiany więźniów między Wschodem a Zachodem, dlatego inspirował wiele opowieści szpiegowskich.

Obecna budka strażnicza jest repliką oryginału z lat 60. XX wieku. W kolejnych dekadach, aż do upadku Muru Berlińskiego w 1989 roku, istniały jednak jej różne wersje. Ostatnią budkę usunięto podczas zjednoczenia Niemiec w październiku 1990 roku; dziś znajduje się w Muzeum Aliantów.

Rekonstrukcja budki strażniczej, którą widać dziś, przedstawia amerykańską stronę Checkpoint Charlie. W dawnym Berlinie NRD umocnienia były znacznie większe i bardziej złożone: wieża strażnicza, zygzakowate zapory, mury i barak do kontroli pojazdów były częścią granicy. Checkpoint w Berlinie Zachodnim nigdy nie miał być stałą instytucją, dlatego posterunek graniczny po stronie RFN (Republiki Federalnej Niemiec) rozbudowano tylko skromnie.

Wkrótce po końcu II wojny światowej narodził się globalny konflikt systemów. Europa i cały świat podzieliły się między strefę wpływów USA z jednej strony i Związku Radzieckiego z drugiej; ten okres, trwający do 1989 roku, zwykle nazywa się zimną wojną. W powojennym Berlinie, okupowanym przez cztery alianckie mocarstwa światowej wojny, sytuacja szybko się zaostrzyła. Od 1948 do 1949 roku Związek Radziecki próbował całkowicie wciągnąć Berlin do swojej strefy wpływów, a następnie odciął miasto. Zachodnie mocarstwa przez rok zaopatrywały Berlin w racje żywnościowe z samolotów, aż Związek Radziecki musiał zdjąć blokadę bez osiągnięcia celu.

Wiele osób sądzi, że Mur Berliński zbudowano krótko po zakończeniu II wojny światowej. W rzeczywistości powstał dopiero w 1961 roku. Zbudowano go na rozkaz Związku Radzieckiego lub NRD i był ostateczną eskalacją niemieckiego konfliktu Wschód-Zachód, mającą powstrzymać ucieczki do Niemiec Zachodnich. Mur nie był tylko symbolem odstraszania. Otaczał go tak zwany pas śmierci, a strażnicy dostali rozkaz strzelania do uciekających. Badacze nie są zgodni co do liczby ofiar do upadku muru, ale szacuje się ją na kilkaset osób.

W ciągu niemal 40 lat istnienia Muru Berlińskiego podejmowano liczne próby ucieczki z Berlina Wschodniego, co obszernie dokumentuje nie tylko Muzeum Muru. Wielu próbowało tajnych tuneli albo samochodów z ukrytymi schowkami. Najbardziej spektakularnej ucieczki dokonały rodziny Strelzyk i Wetzel przy pomocy własnoręcznie zbudowanego balonu - ich historię od tamtej pory kilkakrotnie sfilmowano. Niestety wielu osobom się nie udało. Peter Fechter, wówczas 18-letni, zmarł w 1962 roku po tym, jak został postrzelony przez wschodnioberlińskie wojska graniczne i nie zdołał przedostać się przez drut kolczasty. Jego śmierć wywołała demonstracje w Berlinie Zachodnim i kolejne ograniczenia dla wojsk radzieckich w mieście.

Od końca lat 80. zimna wojna zbliżała się do końca. Wraz z polityką komunistycznego sekretarza generalnego Michaiła Gorbaczowa ruchy reformatorskie w Związku Radzieckim nabrały tempa. W 1989 roku nawet Mur Berliński miał przejść do historii. Po niejednoznacznym komunikacie o swobodzie podróżowania mieszkańcy Berlina Wschodniego tłumnie ruszyli do muru w listopadową noc i obalili go w pokojowej rewolucji. Związek Radziecki oficjalnie istniał do 1991 roku, ale wraz z upadkiem muru przypieczętowano koniec zimnej wojny. Już w 1990 roku Niemcy były zjednoczone. Przy okazji: podczas zimnej wojny Berlin rzeczywiście był stolicą NRD, ale w Niemczech Zachodnich stolicą było znacznie mniejsze Bonn w Nadrenii Północnej-Westfalii. Dopiero 3 października 1990 roku Berlin znów został stolicą zjednoczonych Niemiec.