Berlińska Wieża Telewizyjna

Ze swoją wysokością 368 m Berliner Fernsehturm jest najwyższym budynkiem w Niemczech i piątą najwyższą wieżą telewizyjną w Europie - wizyta jest więc polecana tylko tym, którzy nie mają lęku wysokości. Platforma widokowa znajduje się na wysokości 203 m. W lokalnej mowie ogromną wieżę nazywa się też Zahnstocher albo Telespargel.

Dziś wieża telewizyjna symbolizuje całą metropolię Berlina. Nie zawsze jednak tak było. Kiedy budowę wieży ukończono w 1969 roku, znajdowała się w Berlinie Wschodnim czasów zimnej wojny. Tam dyktatura NRD wzniosła ją jako symbol postępu technologicznego.

Po zjednoczeniu Niemiec pojawiły się głosy, by zburzyć Berliner Fernsehturm. Przejęła ją jednak Deutsche Telekom, poddała generalnemu remontowi i do dziś wykorzystuje do transmisji.

Głowica wieży ma 32 m średnicy, a jej środek leży około 213 m nad ziemią; dzięki projektowi przypomina powierzchnię diamentu. Stal nierdzewną na zewnętrzną okładzinę NRD musiała zamówić w Niemczech Zachodnich i utrzymywała to w tajemnicy, ponieważ Zachód powszechnie nazywano wrogiem klasowym.

W wielu filmach, których akcja rozgrywa się w stolicy Niemiec, często widać także wieżę telewizyjną. W 2007 roku Berliner Fernsehturm stała się też najważniejszą scenerią niemieckiego filmu katastroficznego Das Inferno - Flammen über Berlin, w którym gigantyczna konstrukcja staje w płomieniach. Można ją zobaczyć także w Good Bye, Lenin! (2003) i The Bourne Supremacy (2004).

Od kwestii politycznej do ikony popu: przełom ustrojowy przyniósł też przemianę wieży telewizyjnej. Lexy & K-Paul zaśpiewali o wieży telewizyjnej w 2003 roku. Niemiecki zespół 2raumwohnung napisał utwór, który ma wieżę telewizyjną w tytule. Słynny DJ i producent muzyczny Paul van Dyk umieścił wieżę telewizyjną na okładce albumu Out There and Back.

Berlin Alexanderplatz autorstwa Alfreda Döblina: chociaż powieść powstała przed budową wieży telewizyjnej, okolica Alexanderplatz, gdzie stoi wieża, jest centralna dla fabuły. W późniejszych dziełach literackich, które nawiązują do tej powieści albo ją przywołują, wieża telewizyjna często pojawia się jako nowoczesny odpowiednik historycznej scenerii.
Wieża autorstwa Uwe Tellkampa: w tej nagradzanej powieści wieża telewizyjna jest używana jako symbol NRD i jej społeczeństwa nadzoru.

Francuski artysta Thierry Noir, znany z kolorowych malowideł na Mur Berliński, przedstawił wieżę telewizyjną w kilku swoich pracach. Słynni fotografowie Bernd i Hilla Becher włączyli wieżę telewizyjną do swojej dokumentacji konstrukcji przemysłowych, podkreślając jej znaczenie jako architektonicznego punktu orientacyjnego. Naturalnie wieża telewizyjna jest też popularnym motywem pamiątek. Projekty obejmują minimalistyczne szkice, szczegółowe grafiki, długopisy wyglądające jak wieża telewizyjna czy flakony perfum. Berlińscy projektanci Berliner Silber stworzyli biżuterię przedstawiającą wieżę telewizyjną jako zawieszki lub w innych formach, popularną zarówno wśród turystów, jak i mieszkańców.

Historia najwyższego budynku w Niemczech zaczęła się od ogromnego błędu planistycznego. Wieża miała znaleźć swoje miejsce na Müggelbergen, poza bramami miasta. Fundament był już położony, gdy odkryto, że wieża znajduje się dokładnie na ścieżce podejścia do lotniska Berlina Wschodniego Schönefeld. Oznaczało to zmarnowanie 3,5 miliona marek. Wtedy zdecydowano: wieża stanie w samym mieście. Na historycznym Alexanderplatz, w socjalistycznym jednolitym stylu, miało powstać nowe centrum Berlina Wschodniego. Wieża telewizyjna idealnie pasowała do tego planu: dla prestiżu i poprawy fatalnej jakości odbioru radia i telewizji NRD. Również ze statystycznego punktu widzenia Alexanderplatz był idealnym nowym domem dla wieży telewizyjnej. Kolos miał ważyć 26 000 ton. Najlepsze materiały pochodziły z Zachodu. Najlepsi robotnicy - z całej NRD. Minęły 4 lata, zanim symbol władzy w Berlinie Wschodnim został wreszcie ukończony.

W Berlinie Zachodnim ignorowano ‘pokazowy maszt’ Ulbrichta i kpiono z przypadkowego efektu: w ostrym słońcu na kuli pojawia się krzyż. Złośliwie nazwano go ‘zemstą papieża’. To, czy próbowano usunąć ten refleks, pozostaje kwestią sporną. Prezydent USA Reagan był w 1987 roku przekonany o chrześcijańskiej symbolice. Cytat: ‘Ani kolory, ani chemikalia nie mogły tego zmienić: kiedy światło słońca pada na tę kulę w Berlinie, jaśnieje znak krzyża.’

Od ukończenia w 1969 roku Berliner Fernsehturm przyciąga ludzi z całego świata. Przy wysokości 368 m jest najwyższą konstrukcją w Niemczech i oferuje zapierający dech panoramiczny widok na stolicę. W pogodne dni widok sięga nawet 42 km, pozwalając objąć spojrzeniem zróżnicowany krajobraz Berlina w całej okazałości. Od historycznego splendoru Brama Brandenburska po nowoczesną sylwetę Potsdamer Platz - wieża telewizyjna oferuje perspektywę, której trudno dorównać.

Ale to nie tylko wysokość sprawia, że wieża telewizyjna jest tak niezwykła. Jej architektura to arcydzieło inżynierii z czasów NRD. Elegancka, futurystyczna forma kuli spoczywającej na smukłym betonowym trzonie ucieleśnia postęp techniczny i wizję lepszej przyszłości, do której dążono w Niemczech Wschodnich w latach 60. XX wieku. Budowa wieży telewizyjnej była deklaracją polityczną, mającą pokazać wyższość systemu socjalistycznego, i do dziś nie straciła swojej siły oddziaływania.

Poza znaczeniem architektonicznym i politycznym wieża telewizyjna jest także węzłem kultury. Obrotowa restauracja Sphere w kuli oferuje nie tylko kulinarne przyjemności, ale też wyjątkowe doświadczenie: gdy goście jedzą, restauracja powoli obraca się wokół własnej osi, zapewniając stale zmieniający się widok na miasto. To miejsce, w którym historia i teraźniejszość, Wschód i Zachód, turyści i mieszkańcy spotykają się i przenikają.

Berliner Fernsehturm jest symbolem odbudowy i odnowy. Po upadku Muru Berlińskiego i zjednoczeniu Niemiec wieża stała się znakiem nowej, zjednoczonej stolicy. Przypomina, że mimo ran przeszłości wspólna przyszłość jest możliwa, a z podziału i konfliktu może narodzić się nowy, wspólny rozdział.
W mieście, które jest w ciągłym ruchu i stale wymyśla się na nowo, Berliner Fernsehturm pozostaje stałą obecnością - srebrną kulą superlatywów, górującą nad dachami Berlina i mającą w polu widzenia zarówno przeszłość, jak i przyszłość. To planeta Berlina, ucieleśniająca różnorodność i dynamikę tego niezwykłego miasta oraz reprezentująca je daleko poza jego granicami.

Niech Berliner Fernsehturm nadal będzie latarnią postępu, jedności i różnorodności kulturowej. To nie tylko cud techniki i architektury, ale także symbol tego, czym jest Berlin: miasta, które zawsze się podnosi, wymyśla się na nowo, a mimo to nigdy nie traci swojego wyjątkowego charakteru.