Haksızlığın uzun tarihi
Denizdeki güçlü akıntı nedeniyle kaçış neredeyse imkânsız olduğundan ada, 17. yüzyıldan beri defalarca hapishane olarak kullanılmıştır. Avrupalı sömürgeciler adayı önce mahkûmlar için, 19. yüzyılda ise ruhsal hastalıkları nedeniyle topluma uyum sağlayamadığı düşünülen kişilere yönelik bir hastane olarak da kullanmıştır. Ancak özellikle kötü şöhret kazanan, adada 1961'den 1991'e kadar faaliyet gösteren yüksek güvenlikli hapishane olmuştur.
Sömürge döneminde kaçış
Bu hapishaneden iki kez kaçmayı yalnızca bir kişi başarmıştır: Robben Adası'nın ilk siyasi mahkûmlarından David Stuurman. Günümüzde bir kahraman olarak anılan bu devrimci, sömürge rejimi tarafından sorunlu görüldüğü için 1809'da ve ilk kaçışının ardından 1820'de yeniden hapsedilmiştir. Sturman ikinci kaçışını başardıktan sonra Britanyalı sömürgeciler onu Avustralya'daki bir hapishaneye göndermiş; burada serbest bırakılmasının ardından hayatını kaybetmiştir. 2021'de Port Elizabeth Havalimanı'nın adı Chief Dawid Stuurman International Airport olarak değiştirilmiştir.
Siyasi baskı
Robben Adası, korkutucu ününü Güney Afrika'da 20. yüzyılda yaşanan ve 'ırk ayrımı' olarak adlandırılan apartheid döneminde kazanmıştır. Irkçı toplumsal düzene karşı aktif olarak başkaldıran herkes adadaki kamplara götürülüp hapsediliyordu. Bu nedenle hapishanede ağırlıklı olarak siyasi mahkûmlar bulunuyordu. Taş ocaklarında ağır işlerde çalışmak zorundaydılar ve insanlık dışı koşullarda yaşıyorlardı.
Nelson Mandela için şekillendirici bir dönem
En ünlü mahkûm, kuşkusuz daha sonra Güney Afrika Cumhurbaşkanı olan ve Nobel Barış Ödülü'nü kazanan Nelson Mandela'ydı. Mandela, Robben Adası'nda yalnızca anılarını yazmaya başlamakla kalmadı. Gösterdiği çaba ve mahkûm arkadaşlarının dayanışması sayesinde hapishanedeki yaşam koşullarını iyileştirmeyi başardı. Başarılı protestoların ardından mahkûmların burada öğrenim görmelerine izin verildi; bu nedenle hapishaneye daha sonra gayriresmî olarak 'Mandela Üniversitesi' adı verildi. Mandela'nın daha sonraki hükümetinde yer alan on bir başka üye de Robben Adası'nın eski mahkûmlarıydı.
Müze ve UNESCO Dünya Mirası alanı
1990'lı yılların başından itibaren Güney Afrika'da apartheid nihayet sona erdi ve Robben Adası'ndaki siyasi mahkûmlar serbest bırakıldı. Güney Afrika, 1996'da adayı resmen ulusal bir müze hâline getirdi; Robben Adası, 1999'dan beri UNESCO Dünya Mirası alanıdır. Bunun nedeni, UNESCO'ya göre buranın insan ruhunun, özgürlüğün ve demokrasinin baskıya karşı zaferini simgelemesidir.
Günümüze kadar süren değerlendirme
Robben Adası Müzesi, günümüzde de döneme ait çeşitli belgeleri arşivlemekte ve bunları bilimsel olarak incelemektedir. Farklı arşivlerde tarihî fotoğraflar, mahkûmlarla yapılan röportajlar, apartheid karşıtı sanat eserleri, filmler ve mahkûm kıyafetleri ile diğer gereçler gibi hapishaneden kalan tarihî nesnelerden oluşan çok geniş bir katalog bulunmaktadır.