Dehşetin tarihi
Auschwitz I, henüz 1940 yılında siyasi mahkûmlar için bir toplama kampı olarak kuruldu; daha büyük olan Auschwitz-Birkenau II kampı ise 1941 yılında çalışma ve imha kampı olarak inşa edildi. İkinci kampta 125.000 kişiye kadar insan hapsedilebiliyordu; ancak çoğu, gelir gelmez gaz odalarında öldürülüyor ve krematoryumlarda yakılıyordu. Nazilerin kitlesel katliamları sonucunda yalnızca 1 milyondan fazla Yahudi korkunç bir şekilde hayatını kaybetmekle kalmadı; yüz binlerce Sinti, Roman, Polonyalı ve eşcinsel de burada öldü. Gaz odalarında öldürülmeyenler ise çoğu zaman kötü muamele veya yetersiz beslenme nedeniyle hayatını kaybetti. Kamp, 27 Ocak 1945'te Kızıl Ordu tarafından kurtarıldı.
Geçmişle yüzleşmenin zorlu tarihi
Almanya'da Holokost'a ilişkin cezai kovuşturmalar ve toplumsal tartışmalar başlangıçta yavaş ilerledi ve çok az başarı sağladı. Auschwitz'te görev yapan tahminen 8.000 SS personelinden toplamda yalnızca 800'ü sonunda mahkûm edildi. Başlıca savaş suçluları, savaşın bitiminden sonra Nürnberg'de cezaya çarptırıldı; ancak toplumun daha geniş kesimlerinin suça ortaklığı tabu hâline geldi. Frankfurt Auschwitz Davaları ancak 1960'lı yıllarda, kısmen Başsavcı Fritz Bauer'in çalışmaları sayesinde gerçekleşti. 1963'te başlayan ilk davalar tam 20 ay sürdü, çoğunlukla mahkûmiyet kararlarıyla sonuçlandı ve Almanya'yı yakın Nazi geçmişiyle yüzleştirdi. Almanya'da bunu iki dava daha ve bunların devamı niteliğindeki davalar izledi. Buna karşılık, Avusturya'nın Viyana'da görülen Auschwitz davaları 1972 yılında, fazla dikkat çekmeden iki beraat kararıyla sonuçlandı.
Auschwitz-Birkenau toplama kampı | Dieglop CC BY-SA 4.0 Anma yeri ve müze
Henüz 1947 yılında, savaşın bitiminden iki yıl sonra, Polonya Parlamentosu'nun kararıyla Auschwitz-Birkenau Devlet Müzesi kuruldu. Günümüzde sergilerin birçoğu Auschwitz I kampında yer alır, ancak Auschwitz II de ziyaret edilmelidir. Krematoryumlar, kampın kurtarılmasından kısa süre önce Naziler tarafından yıkıldı; fakat kalıntıları, kurbanların sürgün edildiği demiryolu rayları ve yük vagonları gibi bugün hâlâ görülebilir. Soğuk Savaş sırasında müzenin tasarımı konusunda anlaşmazlıklar yaşandı; ancak kalıcı sergi, Stalin'in 1955'teki ölümünden beri temel biçimini korudu. Holokost kurbanlarının geldiği tüm uluslara, 1960'tan itibaren kendi anıtlarını oluşturma olanağı tanındı. Alan, Nazi Almanyası'nın endüstriyel ölçekteki kitlesel katliamlarının tarihsel kanıtı olarak 1979'dan beri resmen UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alır.
Auschwitz-Birkenau girişi | xiquinhosilva CC BY 2.0 Günümüzde Auschwitz-Birkenau Devlet Müzesi
Kalıcı sergi, henüz 1955 yılında eski Auschwitz I kampının 4, 5, 6, 7 ve 11 numaralı bloklarında açıldı. Burada kurbanların isim listeleri, fotoğraflar, kamp dosyalarının kopyaları ve tarihî nesneler sergilenir. Diğer sergiler, kampa geliş sürecini anlatır; yaşam alanlarını ve kampın hapishanesini gösterir. Müze ayrıca infazların gerçekleştirildiği bir avluyu ve bir gaz odasını da ziyaretçilere sunar. Müze, eğitim görevinin yanı sıra tarihsel araştırmalara, alanın ve buradaki tarihî nesnelerin korunmasına da önem verir.