Hagia Sophia

W 360 roku n.e. zbudowano pierwszą Hagię Sophię z drewna, która spłonęła po powstaniu. Kościół odbudowano od podstaw w 415 roku n.e., tym razem głównie z marmuru, ale i on nie przetrwał kolejnego buntu. Hagia Sophia, jaką znamy dziś, została ukończona w 537 roku n.e. po zaledwie sześciu latach budowy i miała zostać największym kościołem świata, którym pozostawała przez prawie 1000 lat. Z powodu licznych trzęsień ziemi, które doprowadziły też do zawalenia kopuły, przeprowadzono później kilka prac wzmacniających budowlę.

Hagia Sophia została pierwotnie zbudowana jako kościół greckoprawosławny, a później służyła jako katedra katolicka. Gdy Konstantynopol został zdobyty przez Osmanów, w 1453 roku przekształcili ją w meczet. Elementy zgodne z islamem mogły pozostać, inne po prostu pokryto zaprawą albo zniszczono. Krzyże zdemontowano, a dzwon usunięto z wieży; powstały też pierwsze minarety (minaret to podwyższona konstrukcja lub wieża dla muezina w meczecie albo przy nim) oraz mihrab (mihrab to islamska nisza modlitewna w meczetach, wskazująca kierunek modlitwy). Już w 1453 roku zbudowano po jednym minarecie przy każdym boku kościoła. W kolejnych dekadach dodano dwie następne wieże, ale dwie najstarsze rozebrano i zastąpiono nowymi w 1573 roku, dzięki czemu budowlę otaczają dziś cztery minarety. Zamontowano też okrągłe drewniane tarcze o średnicy 7,5 m z imieniem proroka Mahometa; do dziś są największe na świecie.

Po decyzji o przekształceniu Hagii Sophii w muzeum i zakazaniu jej używania jako budowli sakralnej pozostawała zamknięta dla publiczności w latach 1931-1935. W tym czasie odsłonięto niektóre elementy z dawnych epok, aby lepiej pokazać różne okresy historii Hagii Sophii. W ten sposób ponownie ukazały się chrześcijańskie mozaiki uznawane za utracone, a usunięcie dywanu odsłoniło marmurową posadzkę. Od 2020 roku Hagia Sophia znów jest meczetem i jest otwarta dla odwiedzających.

Hagia Sophia jest wyjątkowa nie tylko ze względu na poruszającą historię. To efekt planu, który nie miał wzorów i nie miał niczego naśladować. Obecną formę zaplanowali matematycy Izydor z Miletu i Anthemios, skupiając się na budowie ogromnej kopuły o średnicy ponad 30 metrów. Kopuła miała wieńczyć kanciastą przestrzeń: światło wpadające przez okna obramowuje złotą kopułę, przez co wydaje się ona unosić i wzmacnia symbolikę nieba. Miała opierać się tylko na czterech kolumnach, czego wcześniej nikt nie odważył się zrobić! Efektem była budowla, która doprowadziła możliwości techniczne epoki do granic i stała się inspiracją dla późniejszych meczetów na całym świecie.