Splendor Aten
W 448 roku p.n.e., gdy Ateny stały się centrum świata helleńskiego, zyskały władzę i bogactwo. Budowle widoczne do dziś są rezultatem zwycięstwa nad Persami, a także symbolizują potęgę Aten nad Związkiem Morskim, sojuszem państw-miast. Dawniejsze budynki na Akropolu zostały zniszczone przez pożar, gdy Persowie splądrowali Ateny w 480 roku p.n.e. Nowo wzniesione świątynie miały służyć jako forma propagandy wysyłająca wiadomość do reszty starożytnego świata. Należą do nich Partenon, Erechtejon, Propyleje i świątynia Nike. To na tym wzgórzu narodziły się demokracja, filozofia, teatr oraz wolność wypowiedzi i słowa.
Świątynia Nike
Świątynia Ateny Nike jest pierwszą świątynią jońską na Akropolu; większość pozostałych zbudowano w stylu doryckim. Wzniesiono ją po zwycięstwach militarnych ku czci Ateny Nike, bogini zwycięstwa. Budowę świątyni ukończono w 425 roku p.n.e.; w porównaniu z innymi świątyniami Akropolu wydaje się delikatna i pełna gracji. Do najważniejszych elementów należą rzeźbiarski fryz i balustrady z boginiami zwycięstwa.
Partenon | Unsplash: Spencer Davis Partenon
Centralna, a zarazem najbardziej wyróżniająca się budowla Akropolu jest też główną atrakcją dla większości odwiedzających. Partenon to największa świątynia w historii Grecji; zbudowano go w V wieku p.n.e. i poświęcono Atenie, patronce miasta. Z czasem Partenon często ulegał uszkodzeniom i był wykorzystywany niezgodnie z pierwotnym przeznaczeniem: najpierw jako kościół, później jako meczet. Wewnątrz imponującej budowli znajdował się niegdyś posąg bogini Ateny z kości słoniowej, zdobiony złotem. Podobnie jak inne posągi bogini, przewieziono go do Konstantynopola w 465 roku n.e., a w 1203 roku zniszczyli go rozgniewani chrześcijanie.
Erechtejon | Unsplash: Kieran Everett Erechtejon
Świątynię Erechtejon zbudowano między 420 a 406 rokiem p.n.e. i jest ona najbardziej asymetryczną budowlą starożytnej Grecji. Centralną częścią jest naos, ozdobiony kolumnami o wysokości 6 m. Najważniejszym elementem budowli jest portyk Kariatyd, podtrzymywany przez sześć dużych postaci kobiecych, dziewczęta z Karyai, czyli kariatydy. Figury są jednak tylko replikami; pięć oryginałów znajduje się w Muzeum Akropolu, a jeden w British Museum. Świątynia przechowywała ważne relikwie miasta: ślady trójzębu Posejdona, słone źródło stworzone przez niego w sporze z Ateną oraz grób legendarnego króla Kekropsa I. Świątynia Erechtejonu była także przekształcana w kościół, siedzibę władz i harem.
Propyleje
Propyleje tworzą niedokończoną budowlę bramną z V wieku p.n.e., która służyła z jednej strony jako wejście do świętych miejsc Akropolu, a z drugiej jako galeria obrazów. W XIII wieku przekształcono je w rezydencję książęcą i punkt dowodzenia. To pierwszy budynek, w którym połączono dwa style architektoniczne: joński i dorycki. Budowla bramna z marmurowymi kolumnami o wysokości od 8 do 10 m jest najbardziej złożoną i znaczącą konstrukcją kolumnową tego rodzaju. Dziś znajduje się tu Brama Beulé, obecne wyjście z Akropolu.
Mur obronny
Mur obronny, znany jako Pelargikon lub mur pelasgijski, wzniesiono w XIII wieku p.n.e. w celach obronnych. Gdy Ateny stały się demokracją, wzgórze świątynne dalej rozbudowywano i straciło ono pierwotną funkcję. W czasach Tukidydesa mur miał mieć kilka metrów wysokości, ale dziś widać tylko skarpę, ponieważ fundament pierwotnego muru znajduje się poniżej poziomu dzisiejszego wzgórza.
Odeon Heroda Attyka | Unsplash: Jim Niakaris Odeon Heroda Attyka
Odeon Heroda Attyka wzniesiono około 161 roku n.e. z inicjatywy Heroda Attyka ku pamięci jego żony. Teatr ma kształt półkolisty i średnicę 76 m. W tamtym czasie mógł pomieścić do 5000 osób. Dziś nadal jest wykorzystywany w ramach Festiwalu Ateńskiego, czyli Festiwalu Helleńskiego.
Renowacje Partenonu | Unsplash: sfmmy Renowacja
Od lat 80. XX wieku prowadzi się jedynie niezbędne wykopaliska, aby umożliwić delikatną renowację zabytku. W tym celu wykorzystuje się teoretyczne i naukowo opracowane metody projektowe, które mają przywrócić pierwotnie zamierzony charakter. Stosuje się też wyłącznie narzędzia i techniki zbliżone do dawnych. Ponadto, podobnie jak wtedy, do renowacji pozyskuje się marmur z góry Penteli. Renowacje finansują rząd Grecji i UE.
Nowe Muzeum Akropolu
Od 2009 roku można odwiedzać
Muzeum Akropolu u podnóża wzgórza. Zaprojektował je architekt
Bernard Tschumi i obejmuje większość odzyskanych znalezisk archeologicznych, takich jak rzeźby. Możesz tu zobaczyć między innymi oryginalne rzeźby Kariatyd z
Erechtejonu, niektóre figury z frontonu oraz inne fryzy. Jednak do dziś część rzeźb wywiezionych do Londynu przez
lorda Elgina w XIX wieku znajduje się także w
British Museum.