South Bridge tonozlu odaları nasıl oluşturdu?
1788'de tamamlanan South Bridge, Cowgate vadisini devasa açık kemerlerle aşıyordu. Sonradan yapılan binalar bu kemerleri çevreleyip kapattığında ve içlerine döşemeler ile tavanlar eklendiğinde, köprü sokağın altında iki, üç ve dört kat derinlikte odalar oluşturdu. Bu nedenle burası bir mahzenden çok, gömülü bir taş mahalleyi andırıyor.
Sokağın altındaki odaları kimler kullanıyordu?
Tonozlu odalar, ziyaretçilere yönelik düzenli bir merak unsuru olarak yapılmadı. Depo, atölye ve meyhane olarak kullanıldı; daha yoksul sakinler de karanlık köşelerine sığındı. Tarih etkisini hissettiriyor, çünkü sürekli iki farklı Edinburgh'yu aynı anda görüyorsunuz: yukarıda gelişen George dönemi şehri, aşağıda ise eldeki imkânlarla hayatta kalma mücadelesi.
1860'lar neden kaderlerini değiştirdi?
1860'lara gelindiğinde girişler tuğlayla örülmüş, odalar günlük kullanımın dışında kalmıştı. Bu uzun terk edilmişlik, ziyaretçilerin bugün hissettiği atmosferi açıklamaya yardımcı oluyor: bu alanlar elden geçirilip düzenlenmedi; kapatıldıkları için ayakta kaldı. Atmosferin güçlü olmasının bir nedeni de zamanın burayı hiçbir zaman tamamen düzene sokmamış olması.
Tonozlu odalar yeniden nasıl halkın kullanımına açıldı?
Bu alanlar 1980'lerde yeniden keşfedildi ve Mercat, Blair Street ile Niddry Street tonozlu oda turlarını 1993'te programına ekledi. Bu önemli, çünkü günümüzdeki ziyaret yalnızca eski odaları bulmakla ilgili değil; Old Town'ın günümüze ulaşan dokusunu, arkeolojiyi ve hikâye anlatımını ziyaretçilerin gerçekten anlayabileceği bütünlüklü bir deneyime dönüştürüyor.
Bugünkü deneyimi farklı kılan ne?
Mevcut turun en güçlü yanı, mumlarla aydınlatılan odaları, elde incelenebilen tarihî eserleri ve müzenin Vaults Revealed filmini bir araya getirmesi. Standart bir geziden daha sürükleyici hissettiriyor; yine de bu alandaki gerçek bulgulara dayanıyor. Edinburgh'daki pek çok başka turistik yerin anısı birbirine karışırken Blair Street'in akılda kalmasını sağlayan da bu denge.